Coba Tulisen Paugerane Tembang Pangkur, Guru Wilangan, Guru Lagu, sarta Guru Gatrane
Paugerane tembang Pangkur yoiku ndue guru gotro cacahe 7 (pitung larik saben sapodho). Guru wilangane yoiku 8, 11, 8, 7, 12, 8, 8. Guru lagune yoiku a, i, u, a, u, a, i. Nek ditules cekak yoiku 8a, 11i, 8u, 7a, 12u, 8a, 8i. Tembang Pangkur ndue karakter sereng, teges, karo greget, cocog gae medharake plajaran utowo nyritakno peperangan.
Pangertene Tembang Pangkur
Tembang Pangkur yhoiku salah sawijineng tembang macapat seng ndue tabiat sereng, teges, karo greget. Tembong “pangkur” asale soko tembong “mungkur” seng tegese ninggalno utowo nyingkiri babagan seng elek. Ono yo seng negesi nek tembong “pangkur” soko tembong “pang” karo “kur” seng ateges buntut utowo pungkasane. Mulone, tembang Pangkur gelek digunakno gae medharake plajaran bab ninggalno udoro nepsu karo tumindak elek, yo gae nyritakno babakan perang utowo omongan seng teges.
Tembang Pangkur klebu tembang macapat seng tenar ndok wong-wong Jowo. Tembang iki gelek digunakno ndok aneko werno karyo sostro Jowo misale serat, babad, karo suluk. Ndok pewayangan yo gelek digunakno gae ngiringi adegan seng kebak semangat utowo naliko ono parogo seng nguwehi omongan kanti teges. Gae iso menulis karo nembangake tembang Pangkur kanti bender, kudu mangerteni paugeran utowo atoran seng gumathok ndok tembang kuimeng.
Guru Gotro
Guru gotro yhoiku cacahing larik utowo baris ndok saben sapodho tembang. Tembang Pangkur ndue guru gotro cacahe pitu, tegese ndok saben sapodho tembang Pangkur ono pitung larik utowo pitung gotro. Cacahing gotro iki uwes gumathok karo ora keno diowahi. Nek kurang utowo luweh soko pitung larik, tegese uwes ora cocog karo paugerane tembang Pangkur.
Pitung gotro iki dadi cirine khas tembang Pangkur seng mbedakake karo tembang macapat liyone. Upamane, tembang Kinanthi ndue guru gotro enem, tembang Dhandhanggula ndue guru gotro sepoloh, karo tembang Sinom ndue guru gotro songo. Saben tembang macapat ndue cacahing gotro seng bedobedo, karo cacah pitu iki seng dadi titikane tembang Pangkur.
Ndok praktike, naliko arep menulis tembang Pangkur, panulis kudu ngurusi nek saben sapodho kudu ono pitung larik. Ora keno kurang karo ora keno luweh. Nek isine drung cukop ndok pitung larik, panulis kudu iso ngolah tembung” supoyo cocok. Nek isine keakehen, iso di sembung ndok podo sabanjure. Babakan iki seng njalari menulis tembang macapat mbutuhno kaprigelan karo latihan seng cukop.
Guru Wilangan
Guru wilangan yhoiku cacahing wondo utowo suku kata ndok saben gotro. Tembang Pangkur ndue guru wilangan seng uwes gumathok ndok saben gatrane. Guru wilangan tembang Pangkur yhoiku 8, 11, 8, 7, 12, 8, 8. Tegese gotro kapisan ndue wolung wondo, gotro kapindho ndue suwelas wondo, gotro katelu ndue wolung wondo, gotro kaping papat ndue pitung wondo, gotro kaping limo ndue rolas wondo, gotro kaping enem ndue wolung wondo, karo gotro kaping pitu ndue wolung wondo.
Guru wilangan iki kudu digatekno kanti titi naliko menulis tembang Pangkur. Nek cacahing wondo ndok sawijineng gotro ora cocog karo paugeran, tegese tembang kuimeng drung bender. Coro ngitong wondo yhoiku kanti ngitong saben suku kata ndok sawijineng gotro. Upamane tembong “mingkar” ndue rong wondo yhoiku “ming” karo “kar”. Tembong “mingkaring” ndue telung wondo yhoiku “ming”, “ka”, karo “ring”.
Gae luweh cetone, ngene tulodone. Gotro kapisan “mingkar mingkuring angkoro” nek dietung wandane yhoiku ming-kar-ming-ku-ring-ang-ka-ra, cacahe ono wolung wondo. Iki uwes cocog karo guru wilangan gotro kapisan yhoiku 8. Saben gotro kudu dietung kanti tliti supoyo cacahing wondo cocok karo paugeran seng uwes ditemtokake.
Guru Lagu
Guru lagu yhoiku tibaning suoro utowo dhong-dhinge suoro vocal ndok pungkasane saben gotro. Tembang Pangkur ndue guru lagu seng uwes gumathok yhoiku a, i, u, a, u, a, i. Tegese gotro kapisan kudu dipungkasi kanti suoro vocal “a”, gotro kapindho dipungkasi kanti suoro vocal “i”, gotro katelu dipungkasi kanti suoro vocal “u”, gotro kaping papat dipungkasi kanti suoro vocal “a”, gotro kaping limo dipungkasi kanti suoro vocal “u”, gotro kaping enem dipungkasi kanti suoro vocal “a”, karo gotro kaping pitu dipungkasi kanti suoro vocal “i”.
Guru lagu iki wigati tenan mergone nggayutake karo keserasian suoro naliko tembang kuimeng dinyanyekno. Nek guru lagune ora cocog, tembang bakal keroso ora sedep dirungokno karo ora cocog karo titilaras utowo notasi seng uwes ono. Mulone, panulis kudu mileh tembung” seng mantep supoyo pungkasane saben gotro cocog karo guru lagu seng uwes ditemtokake.
Upamane, ndok gotro kapisan seng guru lagune “a”, panulis kudu mileh tembong seng dipungkasi kanti suoro “a” misale “angkoro”, “sanyata”, “kewala”, karo sakpenunggalane. Ndok gotro kapindho seng guru lagune “i”, panulis kudu mileh tembong seng dipungkasi kanti suoro “i” misale “budi”, “sejati”, “utami”, karo sakpenunggalane. Mengkono sak teruse gae saben gotro.
Ringkesan Paugeran
Gae nggampangake pangeling-eling, paugerane tembang Pangkur iso diringkes kanti nyebot guru gotro, guru wilangan, karo guru lagune bareng2. Gotro kapisan ndue guru wilangan 8 karo guru lagu a, tegese gotro kapisan kudu ndue wolung wondo karo dipungkasi suoro “a”. Gotro kapindho ndue guru wilangan 11 karo guru lagu i, tegese gotro kapindho kudu ndue suwelas wondo karo dipungkasi suoro “i”. Gotro katelu ndue guru wilangan 8 karo guru lagu u, tegese gotro katelu kudu ndue wolung wondo karo dipungkasi suoro “u”. Gotro kaping papat ndue guru wilangan 7 karo guru lagu a, tegese gotro kaping papat kudu ndue pitung wondo karo dipungkasi suoro “a”. Gotro kaping limo ndue guru wilangan 12 karo guru lagu u, tegese gotro kaping limo kudu ndue rolas wondo karo dipungkasi suoro “u”. Gotro kaping enem ndue guru wilangan 8 karo guru lagu a, tegese gotro kaping enem kudu ndue wolung wondo karo dipungkasi suoro “a”. Gotro kaping pitu ndue guru wilangan 8 karo guru lagu i, tegese gotro kaping pitu kudu ndue wolung wondo karo dipungkasi suoro “i”.
Nek ditules kanti cekak yhoiku 8a, 11i, 8u, 7a, 12u, 8a, 8i. Rumus iki seng kudu diapalake deneng sopo ae seng arep sinau menulis tembang Pangkur. Kanti ngapalake rumus iki, panulis iso luweh gampang naliko arep ngarang tembang Pangkur anyar.
Tulodo Tembang Pangkur
Gae luweh mangerteni paugerane tembang Pangkur, butuh di wasne tulodone seng uwes misuwur. Salah sawijineng tulodo tembang Pangkur seng kondhang yhoiku soko Serat Wedhatama anggitane Mangkunegara IV. Tembang kuimeng unine ngene. Gotro kapisan yhoiku “mingkar mingkuring angkoro” seng ndue wolung wondo karo dipungkasi suoro “a”, uwes cocog karo paugeran 8a. Gotro kapindho yhoiku “akarana karenan mardi” seng ndue suwelas wondo karo dipungkasi suoro “i”, uwes cocog karo paugeran 11i. Gotro katelu yhoiku “sila adi luhong” seng ndue wolung wondo karo dipungkasi suoro “u”, uwes cocog karo paugeran 8u. Gotro kaping papat yhoiku “seng den karyo” seng ndue pitung wondo karo dipungkasi suoro “a”, uwes cocog karo paugeran 7a. Gotro kaping limo yhoiku “ngelmu seng nyoto” seng diterosno sampek cacah rolas wondo karo dipungkasi suoro “u”, uwes cocog karo paugeran 12u. Gotro kaping enem karo kaping pitu yo kudu cocog karo paugeran 8a karo 8i.
Soko tulodo kuimeng iso di wasne nek saben gotro uwes cocog karo paugeran guru wilangan karo guru lagu seng uwes ditemtokake. Iki ndudohno nek panulis seng uwes pakar iso ngolah tembung” kanti mantep supoyo cocok karo kabeh paugeran tanpo ngilangake mokno seng pengen disampaekake.
Tabiat karo Gunone
Tembang Pangkur ndue tabiat sereng, semangat, karo greget. Mulone, tembang iki cocog digunakno gae medharake babagan seng mbutuhno semangat utowo keteguhan. Ndok karyo sostro Jowo, tembang Pangkur gelek digunakno gae nyritakno peperangan, nguwehi omongan seng teges, utowo medharake semangat gae ninggalno tumindak elek. Tabiat sereng iki yo iso dirasakno soko iromo karo titilarase naliko dinyanyekno.
Ndok pewayangan, tembang Pangkur gelek digunakno gae ngiringi adegan seng kebak semangat utowo naliko ono parogo seng nguwehi anjuran kanti teges. Ndok upocoro rutinitas, tembang Pangkur yo iso digunakno gae nambahi swasono seng greget. Kanti mangerteni tabiat karo gunone tembang Pangkur, panulis iso mileh tembang iki kanti mantep naliko arep menulis karyo sostro seng mbutuhno swasono sereng karo greget.
Bab seng Kudu Digatekno Naliko Menulis
Naliko arep menulis tembang Pangkur, ono sawetoro bab seng kudu digatekno supoyo asile iso uapik karo bender. Seng kapisan yhoiku kudu ngurusi guru gotro, guru wilangan, karo guru lagu kanti titi. Telung paugeran iki ora keno diowahi karo kudu dipenuhi kanti bender. Seng kapindho yhoiku kudu ngurusi pilehan tembong utowo pilihan kata supoyo mokno seng pengen disampaekake iso cetho karo ora mbingungno.
Seng katelu yhoiku kudu ngurusi purwakanthi utowo keserasian suoro antorone gotro siji karo gotro liyone. Sanajan purwakanthi ora klebu paugeran seng wajib, nangeng purwakanthi iso nambahi kaendahane tembang. Seng kaping papat yhoiku kudu ngurusi isi utowo mokno soko tembang kuimeng. Tembang seng uapik ora mok bender ndok babakan paugeran, nangeng yo ndue isi seng berbobot karo iso nguwehi plajaran utowo pesen seng becik marang wong seng moco utowo ngrungokno.
Panulis yo kudu gelek latihan menulis tembang Pangkur supoyo soyo suwe soyo lancar. Ndok awitan, iso yo ngeroso kangelan gae nyocogake cacahing wondo karo tibaning suoro. Nangeng kanti latihan seng ora leren, panulis bakal soyo kulino karo iso menulis tembang Pangkur kanti luweh gampang karo luweh satset. Kaprigelan menulis tembang macapat iki yo iso dadi sarono gae nguri-uri budoyo Jowo seng adi luhong supoyo tetep lestari ndok zaman saiki.
Bedane Tembang Pangkur karo Tembang Macapat liyone
Tembang Pangkur ndue cirine ciri khas seng bedho karo tembang macapat liyone. Nek ditandhingake karo tembang Kinanthi seng ndue tabiat sweneng karo romantis kanti paugeran 8u, 8i, 8a, 8i, 8a, 8i, tembang Pangkur luweh teges karo greget. Nek ditandhingake karo tembang Dhandhanggula seng ndue sepoloh gotro karo tabiat luwes iso gae opo ae, tembang Pangkur luweh detail gae swasono seng sereng karo teges.
Nek ditandhingake karo tembang Mijil seng ndue tabiat ngersulo karo perihaten kanti paugeran 10i, 6o, 10e, 10i, 6i, 6u, tembang Pangkur ndue swasono seng bedho tenan. Tembang Mijil cocog gae medharake roso ngersulo karo perihaten, dene tembang Pangkur cocog gae medharake semangat karo keteguhan. Saben tembang macapat ndue tabiat karo paugeran seng bedobedo, karo pamilihan tembang kudu disesuaekake karo isi karo swasono seng pengen disampaekake.
Kanti mangerteni bedane tembang Pangkur karo tembang macapat liyone, panulis iso luweh mantep naliko mileh tembang gae karyo sastrane. Ora kabeh isi cocog disampaekake nganggo tembang Pangkur, karo ora kabeh isi cocog disampaekake nganggo tembang liyone. Kaprigelan mileh tembang seng mantep iki klebu kaprigelan seng wigati ndok jagating sostro Jowo.
