
Geguritan Gagrag Anyar Migunakake Basa Jawa
Conto Geguritan Gagrag Anyar
I. Kali seng Ogak Bali
Bien banyu iki bening
koyo mripate bocah seng drung ngerteni dosa
iwak-iwak podo dolnan eng dasare
karo cah2 podo adus tanpo roso wedi
Saiki kali iki meneng
ogak maneh krungu sworo e banyu seng gumrojog
seng onk mok bungkuse plastik
seng ngambang tanpo isin
ngenteni digawa nang segoro
Simbah kondo
bien kali iki dadi urate deso
banyu mili soko gunong
nyampek sawah nyampek kebon
nguripi saben wiji seng ditandur
nguripi saben nyowo seng ngelak
Nangeng aku saiki mok iso ngadek eng pinggire
nyawang kali seng koyo wong loro
ambegane abot
kulite ireng
karo ogak onk maneh seng glm ngrangkul
Aku kepengin mbalekake banyumu seng bening
nangeng tangaku ws reget
deneng perkakas seng tak buwak tanpo miker
deneng lali seng ws dadi pakulinan
Kali iki ogak iso bali
koyo bocah seng ws diwoso
koyo tembong seng ws kawetu
koyo isuk seng ws dadi sore
II. Pasar Isuk
Sadurunge srengenge tangi
pasar ws ramai deneng suoro
bakol jangan noto dagangane
kembang kol putih koyo mego cilek
lombok abang koyo geni seng urep
karo tempe seng ijek anget mambu legi
Simbok gowo tenggok eng sirah
melaku kalem2 eng dalan seng ijek teles
deneng bun isuk seng drung gareng
langkahe mantep koyo wit jati
seng ogak nate koyah deneng angin
Pojokan pasar
mbah Karto longgoh karo roko’an
nyawang wong seng liwat
karo ngitung dino seng ijek kari
umure seng ws tuo
Bocah cilek dodolan koran
sworo e bening ngebaki pasar
“koran koran dinten niki”
nangeng sopo seng ijek glm moco
eng zaman seng kbeh ws onk eng monitor cilek
Pasar isuk iki koyo dunyo cilek
onk seng sugeh onk seng mlarat
onk seng ngguyu onk seng nanges
onk seng teko onk seng lungo
nangeng kbeh podo golek urep
eng antarane dagangan seng ditoto rapi
karo pangajab seng ogak nate entek
III. Boso seng Ilang
Anakku ogak ngerteni tembong “sumunar”
ogak ngerteni “kartiko” tegese lintang
ogak ngerteni “tirto” tegese banyu
ogak ngerteni “maruto” tegese angin
Aku dwe ugo ws lali
piye carane ngucapake “hamemayu hayuning bawana”
tanpo kroso aneh eng ilat
tanpo kroso koyo wong seng etok-etok
dadi wong Jowo
Boso iki bien mili koyo kali
soko lambene simbah
nyampek kupinge bapak
nyampek atine aku
nangeng saiki mili mok nyampek lambe
ogak nyampek ati
ogak nyampek jiwo
Sekolah, anakku sinau boso Jowo
koyo sinau boso monco
kaku karo abot
koyo nganggo klambi seng ogak serasi
koyo angkat barang seng dudu duweke
Aku isin
mergone aku seng ogak ngulangno
aku seng milih boso liyo gae saben dino
aku seng nganggep boso iki ogak perlu
sampek saiki kroso
nek seng ilang dudu mok boso
nangeng ugo roso
mbiyen iso tak rasakake
naliko simbah ngendiko
nang teras omah kayu
karo nyawang sawah seng ijo royo-royo
Boso iki dudu mok tembong
boso iki ugo memory
boso iki ugo jati diri
boso iki ugo dalan mulih
nang omah seng ws suwe tak tinggalno
IV. Wong Tuo
Pak ku saiki rambute ws putih
koyo kapas seng katene dipanen
tangane seng bien kuwat nggendhong aku
saiki gemeter nyekel sendhok
Aku eleng bien
bapak nggendong aku eng pundhake
donyo ketok jembar soko dukur kono
karo aku rumongso dadi menungso seng paleng dukur
paleng kuwat paleng ogak wedi
Saiki aku seng kudu nunton langkahe
koyo bien bapak nunton aku
sinau melaku eng latar omah
tibo tangi tibo tangi maneh
sampek iso melaku dwe
Nangeng bapak ogak koyo bocah
bapak ngerteni nek langkahe soyo kalem
bapak ngerteni nek donyo soyo adoh
bapak ngerteni nek wektu soyo sitek
Mok mripate seng ijek podo
ijek padhang
ijek kebak katresnan
seng ogak nate sudo
senajan awake soyo rapuh
senajan sworo e soyo lirih
senajan donyo soyo peteng
Aku nyekel tangane bapak
kroso balung-balunge
seng bien tak rasakno minongko gunong
saiki mok kari wit seng ranggas
nangeng ijek ngadek
ijek ngadek gae aku
V. Kuto peteng
Kuto iki ogak nate turu
lampu” abang kuneng ijo
kelap-kelip koyo lintang palsu
seng digae menungso
gae nglalekake petenge peteng bengi
Wong-wong melaku satset
koyo dioyak waktu seng ogak glm ngenteni
saben wong nyekel HP eng tangan
nyawang donyo cilek eng monitor
lali marang donyo gedi eng sakiwa-tengene
Cah2 turu ndek trotoar
kemul kardus karo koran lawas
eng ngarepe toko seng dodolan tas lwarang
seng regane iso gae urep setaun
eng deso seng adoh soko kene
Kuto iki kebak suoro
nangeng sepi
kebak menungso
nangeng ijen
kebak cahyo
nangeng peteng
ing ati saben wong
seng lali carane omong
tanpo monitor eng antarane
Peteng soyo jeru
kuto ijek melek
aku melaku ijen
golek omah
eng antarane gedhung-gedhung seng dukur
seng ogak nate ngajak omong
seng ogak nate takok info
seng mok meneng karo nyawang
kanti moto moto kacane
seng atos karo adhem
Geguritan Gagrag Anyar
Pangertene Geguritan eng Zaman Saiki
Geguritan minongko salah sawijining bentuk sastro Jowo seng ndue enggon mirunggan eng jagading sastran Jowo moderen. Tembong geguritan asale soko tembong “gurit” seng ateges tulisan utowo kidung. eng zaman bien, geguritan gelek dihubungake karo tembang macapat utowo karyo sastro seng kaiket deneng paugeran tartamtu koyoto guru gotro, guru wilangan, karo guru lagu. Nangeng bareng karo lumakune zaman, geguritan ngalami owah-owahan seng gedi tenan, utamane eng babakan bentuk karo isine.
Geguritan gagrag anyar utowo geguritan moderen yoiku geguritan seng ogak kaiket deneng paugeran-paugeran lawas koyoto tembang macapat. Geguritan iki luweh mardika eng babakan bentuk, nangeng tetep ngugemi kaendahan boso Jowo minongko perangkat pangucape roso karo pikiran. Geguritan gagrag anyar tuwuh mergone pangaribawane sastro Indonesia moderen karo sastro monco seng mlebu eng jagading sastran Jowo, utamane bar zaman kamardikan.
Soko kene, perlu dimangerteni nek geguritan gagrag anyar dudu ateges ninggalake budoyo Jowo. Malahan kosokbaline, geguritan gagrag anyar ngupoyo nggayutake boso Jowo karo kahanan zaman saiki, ben boso Jowo tetep urep karo ngremboko eng donyo sastro.
Titikane Geguritan Gagrag Anyar
Geguritan gagrag anyar ndue titikan seng bedo karo geguritan lawas. Kapisan, geguritan gagrag anyar ogak kaiket deneng guru gotro, guru wilangan, karo guru lagu. Panggurit bebas nentokno cacahing gotro eng saben podo, cacahing wanda eng saben gotro, karo suoro pongkasane gotro. Kamardikan iki ndadekake panggurit iso ngolah boso kanti luweh inovatif karo ekspresif.
Kapindho, geguritan gagrag anyar nggae boso Jowo seng aneko werno tataraning unggahungguh. Onk geguritan seng nggae boso ngoko, onk seng nggae boso kromo, karo onk ugo seng nyampur antarane ngoko karo kromo. Pilehan tataraning boso iki gumantung marang topik karo swasana seng pengen digayuh deneng panggurit. Misalne, geguritan seng nggambarno kahanan wong cilek eng padesaan iso ugo luweh joss nggae boso ngoko seng lugas karo prosojo, dene geguritan seng nggambarno roso pangabekti marang wong tuo iso nggae boso kromo seng alos.
Katelu, geguritan gagrag anyar gelek nggae pralambang utowo ikon seng dijupuk soko alam karo budoyo Jowo. Nangeng pralambang kuimeng ogak mok winates eng pralambang tradisionil, ananging ugo iso njupuk soko kahanan moderen. Misalne, panggurit iso nggae gambarane kuto gedi, mesin, utowo teknologi minongko pralambang eng geguritane.
Kaping papat, tema2 eng geguritan gagrag anyar luweh aneko werno ketimbang geguritan lawas. Geguritan gagrag anyar iso ngrembug babakan politik, sosial, ekonomi, lingkungan, karo aneko werno prekara kontemporer liyane. Bab iki ndadekake geguritan gagrag anyar luweh sama karo kahanan orang Jowo eng zaman saiki.
Pangrembakane Geguritan Gagrag Anyar
Geguritan gagrag anyar ket tuwuh eng taun 1940-an sampek 1950-an, naliko poro sastrawan Jowo ket ngolah bentuk puisi bebas eng boso Jowo. Pangaribawa soko Chairil Anwar karo poro penyair Angkatan 45 eng sastro Indonesia ndadekake poro sastrawan Jowo ugo kepengin ngowahi bentuk puisi Jowo seng sadurunge kaiket deneng paugeran tembang.
Salah sawijining wong seng wigati eng pangrembakane geguritan gagrag anyar yoiku Padmosoekotjo, seng dadi salah sawijining perintis eng babakan nggae geguritan moderen nggunakno boso Jowo. Sakliane kui, onk ugo Suparto Brata, Suripan Sadi Hutomo, karo sastrawan-sastrawan liyane seng nyengkuyung pangrembakane geguritan gagrag anyar liwat majalah-majalah boso Jowo koyoto Panjebar Semangat, Jaya Baya, karo Djaka Lodang.
Taun 1960-an sampek 1980-an, geguritan gagrag anyar soyo ngremboko karo dadi salah sawijining genre seng masyor eng sastran Jowo moderen. Poro panggurit enom podo melu nyumbangake karya-karyane eng majalah-majalah boso Jowo, karo sawetoro antologi geguritan ugo ws diterbitake.
Zaman reformasi karo bar kui, geguritan gagrag anyar ngalami owah-owahan maneh. Poro panggurit enom ket nggae sosial media karo internet gae nyebarake kreasi-kreasine. Kahanan iki ndadekake geguritan gagrag anyar iso diwoco deneng wong akeh tanpo kudu ngenteni diterbitake eng majalah utowo buku.
Panganggone Boso Jowo
Salah sawijining babakan seng paleng narik kawigaten soko geguritan gagrag anyar yoiku carane panggurit ngolah boso Jowo. eng geguritan gagrag anyar, boso Jowo diproses kanti coro seng bedobedo gumantung marang kekarepane panggurit. Onk panggurit seng sweneng nggae tembung” Jowo kuna seng ws arang digunakno eng pecelaton saben dino.
Tembung” iki dipileh mergone ndue kaendahan suoro karo makno seng jeru. Misalne, tembong koyoto “lingser,” “sumunar,” “kartiko,” “wuyong,” karo sapanunggalane seng ndue resonansi estetis seng mirunggan. Kanti nggae tembung” kuna iki, panggurit iso nggae swasana seng unik karo endah eng geguritane.
Sisih liyo, onk ugo panggurit seng milih nggae boso Jowo seng prosojo karo gampang dimangerteni. Panggurit seng koyo ngene ndue kekarepan ben geguritane iso diwoco karo dirasakno deneng saben wong, ogak mok wong seng ngerteni boso Jowo seng alos. Pilehan iki ugo ndue biji, mergone geguritan seng nggae boso prosojo iso luweh nyentuh atine wong akeh.
Onk ugo kecendrungan panggurit seng nyampur boso Jowo karo boso Indonesia utowo malahan boso monco. Gabungan boso iki kadang kolo dianggep kontroversial, nangeng eng skema geguritan gagrag anyar, gabungan boso iso dadi perangkat estetis seng efektif gae nggambarno kahanan masyarakat Jowo seng sansaya multilingual.
Babakan liyo seng wigati yoiku panganggone purwakanthi utowo rimo eng geguritan gagrag anyar. Senajan geguritan gagrag anyar ogak kaiket deneng paugeran rimo seng gumathok, akeh panggurit seng tetep nggae purwakanthi gae nambahi kaendahan suoro eng geguritane. Purwakanthi guru suoro, purwakanthi guru sastro, karo purwakanthi lumaksita ijek akeh digunakno eng geguritan gagrag anyar, nangeng kanti coro seng luweh luwes karo inovatif.
Tema seng Gelek Ditules
Geguritan gagrag anyar ngrembug aneko werno topik seng jembar. Salah sawijining topik seng paleng gelek ditules yoiku babakan alam karo lingkungan. Poro panggurit Jowo ndue sesambungan seng raket karo alam, karo iki ketok eng geguritan-geguritan seng nggambarno kaendahane gunong, sawah, kali, karo segoro. Nangeng eng zaman saiki, topik alam ugo gelek disandingake karo sedeh babakan kerusakan lingkungan, koyoto banjir, longsor, karo pencemaran.
Topik katresnan ugo dadi salah sawijining topik seng masyor eng geguritan gagrag anyar. Katresnan eng kene ogak mok winates eng katresnan antarane lanang karo wedok, nangeng ugo katresnan marang ibuk pertiwi, katresnan marang boso karo budoyo Jowo, karo katresnan marang sesami. Panggurit iso ngolah topik katresnan kanti coro seng aneko werno, ket soko seng romantis sampek seng filosofis.
Topik sosial karo politik ugo akeh ditules eng geguritan gagrag anyar. Poro panggurit nggae geguritan gae ngritik kahanan sosial seng ogak adil, korupsi, kemiskinan, karo aneko werno prekara sosial liyane. Geguritan dadi perangkat gae ngandharake suoro masyarakat cilek seng gelek ogak digatekno deneng poro panguwasa.
Topik kerohanian karo filosofis ugo ndue enggon seng wigati eng geguritan gagrag anyar. Panggurit ngolah pitakonan-pitakonan babakan urep karo pati, sesambungan menungso karo Gusti, karo makno urep eng donyo.
Tema2 iki gelek diproses kanti coro seng jeru karo kontemplatif, nggae pralambang-pralambang seng unik Jowo koyoto wayang, keris, karo unsor-unsor kejawen.
Rintangan karo Moso Depane
Geguritan gagrag anyar saiki ngadhepi sawetoro rintangan seng kudu diadhepi. Rintangan seng paleng gedi yoiku soyo sudane wong seng iso moco karo menulis nggae boso Jowo, utamane eng kelompok generasi enom. Kahanan iki ndadekake geguritan gagrag anyar kelangan pamoco karo panggurit anyar seng iso nerusake tradisi sastran Jowo.
Sakliane kui, media cetak boso Jowo koyoto majalah Panjebar Semangat karo Jaya Baya seng bien dadi wadah khusus gae publisitas geguritan gagrag anyar saiki ugo ngalami rintangan ekonomi. Sawetoro majalah ws mandek metu, karo seng ijek metu ugo ngalami sudo eng babakan oplah. Kahanan iki ndadekake poro panggurit kudu golek wadah liyo gae nyebarake karyane.
Nangeng eng sisih liyo, teknologi ugo mbukak peluang anyar gae geguritan gagrag anyar. Sosial media koyoto Facebook, Instagram, karo Twitter dadi wadah anyar gae poro panggurit nyebarake karyane. Sawetoro kelompokan sastro Jowo eng sosial media ugo ws aktif nganakake lomba geguritan, dialog, karo acara sastro liyane seng nyengkuyung pangrembakane geguritan gagrag anyar.
Kejobo soko kui, sawetoro kampus karo instansi budoyo ugo ws melu nyengkuyung pangrembakane geguritan gagrag anyar liwat acoro acoro koyoto seminar sastro Jowo, workshop penulisan geguritan, karo penerbitan antologi geguritan. Upoyo iki wigati tenan gae jogo ben geguritan gagrag anyar tetep urep karo ngremboko.
Carane Sinau Menulis
Gae sopo ae seng kepengin sinau menulis geguritan gagrag anyar, onk sawetoro bab seng perlu digatekno.
- Seng kapisan yoiku moco akeh-akeh geguritan gagrag anyar seng ws onk. Kanti moco kreasi-kreasine panggurit seng ws kondhang, awake dwe dapat sinau babakan tehnik-tehnik seng digunakno gae ngolah boso karo makno eng geguritan.
- Seng kapindho yoiku nambahi kaweroh babakan boso Jowo. Panggurit seng uapik kudu ndue vocabuler boso Jowo seng sugeh, mangerteni toto boso Jowo seng bender, karo iso nggae aneko werno tataraning boso Jowo kanti joss. Gae nambahi kaweroh boso Jowo, awake dwe bisa moco sastro Jowo classic, moco kamus boso Jowo, karo nglateh nggae boso Jowo eng pecelaton saben dino.
- Katelu yoiku nglateh menulis kanti rajen. Ogak onk coro seng luweh efektif gae ngundhakake kemampuan menulis geguritan kejobo latihan seng ora leren. awake dwe bisa miwiti kanti menulis geguritan seng prosojo, tros sithik-sithik ngundhakake kesulitan karo kedalemaneng makno soko geguritan seng awake dwe tules.
- Kaping papat yoiku melu kelompokan sastro Jowo. eng kelompokan, awake dwe bisa kepethuk karo panggurit liyo, adu piker, karo oleh masukan gae karyo awake dwe. Kelompokan sastro Jowo saiki ws akeh seng aktif eng sosial media, dadi luweh gampang gae golek karo melu kelompokan kuimeng.
- Kaping limo yoiku wani riset. Geguritan gagrag anyar nguwehi kamardikan gae nyobo aneko werno bentuk karo style. ojoo wedi nyobo bab-bab anyar eng geguritan, koyoto nyampur boso, nggae tipografi seng unik, utowo ngolah tema2 seng drung tahu ditangani deneng panggurit liyo. Kanti wani uji-coba, awake dwe bisa nemokake style karo suoro awake dwe dwe eng jagading geguritan gagrag anyar.
Conto Pendekatan
Gae luweh mangerteni pie geguritan gagrag anyar diproses, onk sawetoro pendekatan inovatif seng iso dadi ide.
- Pendekatan kapisan yoiku nggae imagisme, yoiku nggae gambar2 seng cetho karo nyata eng geguritan tanpo akeh nggae abstraksi. Misalne, ketimbang menulis “aku sedeh,” panggurit iso menulis gambarane seng nggambarno roso sedeh kanti coro seng luweh nyata, koyoto “godong gareng gogrog soko pang, keli eng kali seng buthek.”
- Pendekatan kapindho yoiku nggae tehnik “enjambement,” yoiku nerusake ukoro soko gotro siji nang gotro sabanjure tanpo mandek. Tehnik iki iso nggae irama seng aktif karo ogak monoton nok geguritan, sarta iso nggae efek surprise gae pamoco naliko makno ukoro lagi mari eng gotro sabanjure.
- Pendekatan katelu yoiku nggae ironi karo komedi eng geguritan. Senajan geguritan gelek dianggep minongko bentuk sastro seng serius, panggunakake ironi karo komedi iso nggae geguritan luweh narik kawigaten karo iso nyentuh pamoco kanti coro seng bedo. Ironi utamane efektif gae geguritan seng ngrembug topik sosial karo politik.
- Pendekatan kaping papat yoiku nggae tehnik intertekstualitas, yoiku ngutip utowo ngrujuk karyo sastro liyo eng geguritan. Misalne, panggurit iso ngutip larik soko tembang macapat utowo ngrujuk cerito pewayangan eng skema seng anyar karo ogak terduga. Tehnik iki iso nggae makno seng berlapis-lapis eng geguritan karo nggayutake tradisi lawas karo kahanan anyar.
Kanti aneko werno pendekatan inovatif iki, geguritan gagrag anyar nggunakno boso Jowo tetep ndue kapasitas seng gedi gae teros ngremboko karo dadi wadah ekspresi seng mirunggan eng jagading sastran Nusantoro.



