tuladha

Geguritan Gagrag Anyar Migunakake Basa Jawa

Conto Geguritan Gagrag Anyar

I. Kali seng Ogak Bali

Bien banyu iki bening
koyo mripate  bocah  seng  drung ngerteni dosa
iwak-iwak podo  dolnan  eng dasare
karo cah2 podo adus tanpo roso wedi

Saiki kali iki meneng
ogak maneh krungu  sworo e banyu  seng gumrojog
seng  onk mok bungkuse plastik
seng ngambang tanpo isin
ngenteni digawa nang segoro

Simbah kondo
bien kali iki dadi urate deso
banyu mili soko gunong
nyampek sawah nyampek kebon
nguripi saben wiji  seng ditandur
nguripi saben nyowo  seng ngelak

Nangeng aku saiki mok iso ngadek  eng pinggire
nyawang kali  seng  koyo wong loro
ambegane abot
kulite ireng
karo ogak  onk maneh seng glm ngrangkul

Aku kepengin mbalekake banyumu  seng bening
nangeng tangaku  ws reget
deneng perkakas  seng tak  buwak tanpo miker
deneng lali  seng  ws dadi pakulinan

Kali iki ogak iso bali
koyo  bocah  seng  ws  diwoso
koyo tembong  seng  ws kawetu
koyo isuk  seng  ws dadi sore

II. Pasar Isuk

Sadurunge srengenge tangi
pasar  ws ramai deneng suoro
bakol jangan noto dagangane
kembang kol putih  koyo mego cilek
lombok abang  koyo geni  seng urep
karo tempe  seng  ijek anget mambu legi

Simbok  gowo tenggok  eng sirah
melaku  kalem2  eng dalan  seng  ijek teles
deneng bun isuk  seng  drung gareng
langkahe mantep  koyo wit jati
 seng ogak nate koyah deneng angin

Pojokan pasar
mbah Karto  longgoh karo roko’an
nyawang wong  seng liwat
karo ngitung dino  seng  ijek kari
umure  seng  ws tuo

Bocah cilek dodolan koran
sworo e bening ngebaki pasar
“koran koran dinten niki”
nangeng sopo  seng  ijek glm moco
eng zaman  seng kbeh  ws  onk  eng monitor cilek

Pasar isuk iki  koyo  dunyo cilek
onk  seng sugeh  onk  seng mlarat
onk  seng ngguyu  onk  seng nanges
onk  seng teko  onk  seng lungo
nangeng kbeh podo golek urep
eng antarane dagangan  seng ditoto rapi
karo pangajab  seng ogak nate entek

III. Boso  seng Ilang

Anakku ogak ngerteni tembong “sumunar”
ogak ngerteni “kartiko” tegese lintang
ogak ngerteni “tirto” tegese banyu
ogak ngerteni “maruto” tegese angin

Aku  dwe ugo  ws lali
piye carane ngucapake “hamemayu hayuning bawana”
tanpo  kroso aneh  eng ilat
tanpo  kroso  koyo wong  seng etok-etok
dadi wong Jowo

Boso iki bien mili  koyo kali
soko lambene simbah
nyampek kupinge bapak
nyampek atine aku
nangeng saiki mili mok nyampek lambe
ogak nyampek ati
ogak nyampek jiwo

Sekolah, anakku sinau boso Jowo
koyo sinau boso monco
kaku karo abot
koyo nganggo klambi  seng ogak serasi
koyo angkat barang  seng dudu duweke

Aku isin
mergone aku  seng ogak  ngulangno
aku  seng milih boso  liyo gae saben dino
aku  seng nganggep boso iki ogak perlu
sampek saiki  kroso
nek  seng ilang dudu mok boso
nangeng ugo roso
mbiyen iso tak rasakake
naliko simbah ngendiko
nang teras omah kayu
karo nyawang sawah  seng ijo royo-royo

Boso iki dudu mok tembong
boso iki ugo memory
boso iki ugo jati diri
boso iki ugo dalan mulih
nang omah  seng  ws suwe tak tinggalno

IV. Wong Tuo

Pak ku saiki rambute  ws putih
koyo kapas  seng  katene dipanen
tangane  seng bien kuwat nggendhong aku
saiki gemeter nyekel sendhok

Aku eleng bien
bapak nggendong aku  eng pundhake
donyo ketok jembar soko dukur kono
karo aku rumongso dadi menungso  seng paleng dukur
paleng kuwat paleng ogak wedi

Saiki aku  seng kudu nunton langkahe
koyo bien bapak nunton aku
sinau melaku  eng latar omah
tibo tangi tibo tangi maneh
sampek iso melaku  dwe

Nangeng bapak ogak  koyo  bocah
bapak ngerteni nek langkahe soyo  kalem
bapak ngerteni nek  donyo soyo adoh
bapak ngerteni nek wektu soyo sitek

Mok mripate  seng  ijek podo
ijek padhang
ijek kebak katresnan
seng ogak nate sudo
senajan awake soyo rapuh
senajan  sworo e soyo lirih
senajan  donyo soyo peteng

Aku nyekel tangane bapak
kroso balung-balunge
seng bien tak rasakno minongko gunong
saiki mok kari wit  seng ranggas
nangeng  ijek ngadek
ijek ngadek gae aku

V. Kuto peteng

Kuto iki ogak nate turu
lampu” abang kuneng ijo
kelap-kelip  koyo lintang palsu
seng digae menungso
gae nglalekake petenge peteng bengi

Wong-wong melaku satset
koyo dioyak waktu  seng ogak glm ngenteni
saben wong nyekel HP  eng tangan
nyawang  donyo cilek  eng monitor
lali marang  donyo  gedi  eng sakiwa-tengene

Cah2 turu ndek trotoar
kemul kardus karo koran lawas
eng ngarepe toko  seng dodolan tas lwarang
seng regane iso gae urep setaun
eng deso  seng adoh soko kene

Kuto iki kebak suoro
nangeng sepi
kebak menungso
nangeng ijen
kebak cahyo
nangeng peteng
ing ati saben wong
seng lali carane omong
tanpo monitor  eng antarane

Peteng soyo jeru
kuto ijek melek
aku melaku ijen
golek omah
eng antarane gedhung-gedhung  seng dukur
seng ogak nate ngajak omong
seng ogak nate takok info
seng mok meneng karo nyawang
kanti moto moto kacane
seng atos karo adhem

Geguritan Gagrag Anyar

Pangertene Geguritan eng Zaman Saiki

Geguritan minongko salah sawijining bentuk  sastro Jowo  seng ndue enggon mirunggan  eng jagading sastran Jowo moderen. Tembong geguritan asale soko tembong “gurit”  seng ateges tulisan utowo kidung.  eng zaman bien, geguritan gelek dihubungake karo tembang macapat utowo karyo  sastro  seng kaiket deneng paugeran tartamtu koyoto guru gotro, guru wilangan, karo guru lagu. Nangeng bareng karo lumakune zaman, geguritan ngalami owah-owahan  seng  gedi tenan, utamane eng babakan bentuk karo isine.

Geguritan gagrag anyar utowo geguritan moderen yoiku geguritan  seng ogak kaiket deneng paugeran-paugeran lawas koyoto tembang macapat. Geguritan iki luweh mardika  eng babakan bentuk, nangeng tetep ngugemi kaendahan boso Jowo minongko perangkat pangucape roso karo pikiran. Geguritan gagrag anyar tuwuh mergone pangaribawane  sastro Indonesia moderen karo sastro monco  seng mlebu  eng jagading sastran Jowo, utamane bar zaman kamardikan.

Soko kene, perlu dimangerteni nek geguritan gagrag anyar dudu ateges ninggalake budoyo Jowo. Malahan kosokbaline, geguritan gagrag anyar ngupoyo nggayutake boso Jowo karo kahanan zaman saiki,  ben boso Jowo tetep urep karo ngremboko  eng  donyo  sastro.

Titikane Geguritan Gagrag Anyar

Geguritan gagrag anyar ndue titikan  seng  bedo karo geguritan lawas. Kapisan, geguritan gagrag anyar ogak kaiket deneng guru gotro, guru wilangan, karo guru lagu. Panggurit bebas nentokno cacahing gotro  eng saben podo, cacahing wanda  eng saben gotro, karo suoro pongkasane gotro. Kamardikan iki ndadekake panggurit iso ngolah boso kanti luweh inovatif karo ekspresif.

Kapindho, geguritan gagrag anyar  nggae boso Jowo  seng aneko werno tataraning unggahungguh. Onk geguritan  seng  nggae boso ngoko,  onk  seng  nggae boso kromo, karo  onk ugo  seng nyampur antarane ngoko karo kromo. Pilehan tataraning boso iki gumantung marang topik karo swasana  seng pengen digayuh deneng panggurit. Misalne, geguritan  seng nggambarno kahanan wong cilek  eng padesaan iso ugo luweh  joss  nggae boso ngoko  seng lugas karo  prosojo, dene geguritan  seng nggambarno roso pangabekti marang wong tuo iso  nggae boso kromo  seng alos.

Katelu, geguritan gagrag anyar gelek  nggae pralambang utowo ikon  seng dijupuk soko alam karo budoyo Jowo. Nangeng pralambang  kuimeng ogak mok winates  eng pralambang tradisionil, ananging ugo iso njupuk soko kahanan moderen. Misalne, panggurit iso  nggae gambarane kuto gedi, mesin, utowo teknologi minongko pralambang  eng geguritane.

Kaping papat, tema2  eng geguritan gagrag anyar luweh aneko werno ketimbang geguritan lawas. Geguritan gagrag anyar iso ngrembug babakan politik, sosial, ekonomi, lingkungan, karo aneko werno prekara kontemporer liyane. Bab iki ndadekake geguritan gagrag anyar luweh sama karo kahanan orang Jowo  eng zaman saiki.

Pangrembakane Geguritan Gagrag Anyar

Geguritan gagrag anyar  ket tuwuh  eng taun 1940-an sampek 1950-an, naliko poro sastrawan Jowo  ket ngolah bentuk puisi bebas  eng boso Jowo. Pangaribawa soko Chairil Anwar karo poro penyair Angkatan 45  eng  sastro Indonesia ndadekake poro sastrawan Jowo ugo kepengin ngowahi bentuk puisi Jowo  seng sadurunge kaiket deneng paugeran tembang.

Salah sawijining wong  seng wigati  eng pangrembakane geguritan gagrag anyar yoiku Padmosoekotjo,  seng dadi salah sawijining perintis  eng babakan nggae geguritan moderen nggunakno boso Jowo. Sakliane kui,  onk ugo Suparto Brata, Suripan Sadi Hutomo, karo sastrawan-sastrawan liyane  seng nyengkuyung pangrembakane geguritan gagrag anyar liwat majalah-majalah boso Jowo koyoto Panjebar Semangat, Jaya Baya, karo Djaka Lodang.

Taun 1960-an sampek 1980-an, geguritan gagrag anyar soyo ngremboko karo dadi salah sawijining genre  seng  masyor  eng sastran Jowo moderen. Poro panggurit enom podo melu nyumbangake karya-karyane  eng majalah-majalah boso Jowo, karo sawetoro antologi geguritan ugo  ws diterbitake.

Zaman reformasi karo bar kui, geguritan gagrag anyar ngalami owah-owahan maneh. Poro panggurit enom  ket  nggae sosial media karo internet gae nyebarake kreasi-kreasine. Kahanan iki ndadekake geguritan gagrag anyar iso diwoco deneng wong akeh tanpo kudu ngenteni diterbitake  eng majalah utowo buku.

Panganggone Boso Jowo

Salah sawijining babakan  seng paleng narik kawigaten soko geguritan gagrag anyar yoiku carane panggurit ngolah boso Jowo.  eng geguritan gagrag anyar, boso Jowo diproses kanti coro seng bedobedo gumantung marang kekarepane panggurit. Onk panggurit  seng  sweneng nggae tembung” Jowo kuna  seng  ws arang digunakno  eng pecelaton saben dino.

Tembung” iki dipileh mergone ndue kaendahan suoro karo makno  seng jeru. Misalne, tembong koyoto “lingser,” “sumunar,” “kartiko,” “wuyong,” karo sapanunggalane  seng ndue resonansi estetis seng mirunggan. Kanti  nggae tembung” kuna iki, panggurit iso nggae swasana  seng unik karo endah eng geguritane.

Sisih  liyo,  onk ugo panggurit  seng milih  nggae boso Jowo  seng  prosojo karo  gampang dimangerteni. Panggurit  seng  koyo ngene ndue kekarepan  ben geguritane iso diwoco karo dirasakno deneng saben wong, ogak mok wong  seng ngerteni boso Jowo seng alos. Pilehan iki ugo ndue biji, mergone geguritan  seng  nggae boso  prosojo iso luweh nyentuh atine wong akeh.

Onk ugo kecendrungan panggurit  seng nyampur boso Jowo karo boso Indonesia utowo malahan boso monco. Gabungan boso iki kadang kolo dianggep kontroversial, nangeng  eng skema geguritan gagrag anyar, gabungan boso iso dadi perangkat estetis  seng efektif gae nggambarno kahanan masyarakat Jowo  seng sansaya multilingual.

Babakan  liyo  seng wigati yoiku panganggone purwakanthi utowo rimo  eng geguritan gagrag anyar. Senajan geguritan gagrag anyar ogak kaiket deneng paugeran rimo  seng gumathok, akeh panggurit seng tetep  nggae purwakanthi gae nambahi kaendahan suoro  eng geguritane. Purwakanthi guru suoro, purwakanthi guru  sastro, karo purwakanthi lumaksita  ijek akeh digunakno  eng geguritan gagrag anyar, nangeng kanti coro  seng luweh luwes karo inovatif.

Tema seng Gelek Ditules

Geguritan gagrag anyar ngrembug aneko werno topik  seng jembar. Salah sawijining topik  seng paleng gelek ditules yoiku babakan alam karo lingkungan. Poro panggurit Jowo ndue sesambungan seng raket karo alam, karo iki ketok  eng geguritan-geguritan  seng nggambarno kaendahane gunong, sawah, kali, karo segoro. Nangeng  eng zaman saiki, topik alam ugo gelek disandingake karo sedeh babakan kerusakan lingkungan, koyoto banjir, longsor, karo pencemaran.

Topik katresnan ugo dadi salah sawijining topik  seng  masyor  eng geguritan gagrag anyar. Katresnan  eng kene ogak mok winates  eng katresnan antarane lanang karo wedok, nangeng ugo katresnan marang ibuk pertiwi, katresnan marang boso karo budoyo Jowo, karo katresnan marang sesami. Panggurit iso ngolah topik katresnan kanti coro  seng aneko werno,  ket soko  seng romantis sampek  seng filosofis.

Topik sosial karo politik ugo akeh ditules  eng geguritan gagrag anyar. Poro panggurit  nggae geguritan gae ngritik kahanan sosial  seng ogak adil, korupsi, kemiskinan, karo aneko werno prekara sosial liyane. Geguritan dadi perangkat gae ngandharake suoro masyarakat cilek  seng gelek ogak digatekno deneng poro panguwasa.

Topik kerohanian karo filosofis ugo ndue enggon  seng wigati  eng geguritan gagrag anyar. Panggurit ngolah pitakonan-pitakonan babakan urep karo pati, sesambungan menungso karo Gusti, karo makno urep  eng  donyo.

Tema2 iki gelek diproses kanti coro  seng jeru karo kontemplatif,  nggae pralambang-pralambang seng unik Jowo koyoto wayang, keris, karo unsor-unsor kejawen.

Rintangan karo Moso Depane

Geguritan gagrag anyar saiki ngadhepi sawetoro rintangan  seng kudu diadhepi. Rintangan  seng paleng  gedi yoiku soyo sudane wong  seng iso moco karo menulis  nggae boso Jowo, utamane  eng kelompok generasi enom. Kahanan iki ndadekake geguritan gagrag anyar kelangan pamoco karo panggurit anyar  seng iso nerusake tradisi sastran Jowo.

Sakliane kui, media cetak boso Jowo koyoto majalah Panjebar Semangat karo Jaya Baya  seng bien dadi wadah khusus gae publisitas geguritan gagrag anyar saiki ugo ngalami rintangan ekonomi. Sawetoro majalah  ws mandek metu, karo  seng  ijek metu ugo ngalami sudo  eng babakan oplah. Kahanan iki ndadekake poro panggurit kudu golek wadah  liyo gae nyebarake karyane.

Nangeng  eng sisih  liyo, teknologi ugo mbukak peluang anyar gae geguritan gagrag anyar. Sosial media koyoto Facebook, Instagram, karo Twitter dadi wadah anyar gae poro panggurit nyebarake karyane. Sawetoro kelompokan  sastro Jowo  eng sosial media ugo  ws aktif nganakake lomba geguritan, dialog, karo acara  sastro liyane  seng nyengkuyung pangrembakane geguritan gagrag anyar.

Kejobo soko kui, sawetoro kampus karo instansi budoyo ugo  ws melu nyengkuyung pangrembakane geguritan gagrag anyar liwat acoro acoro koyoto seminar  sastro Jowo, workshop penulisan geguritan, karo penerbitan antologi geguritan. Upoyo iki wigati tenan gae jogo  ben geguritan gagrag anyar tetep urep karo ngremboko.

Carane Sinau Menulis

Gae sopo ae  seng kepengin sinau menulis geguritan gagrag anyar,  onk sawetoro bab  seng perlu digatekno.  

  • Seng kapisan yoiku moco akeh-akeh geguritan gagrag anyar  seng  ws  onk. Kanti moco kreasi-kreasine panggurit  seng  ws kondhang,  awake dwe dapat sinau babakan tehnik-tehnik  seng digunakno gae ngolah boso karo makno  eng geguritan.
  • Seng kapindho yoiku nambahi  kaweroh babakan boso Jowo. Panggurit  seng  uapik kudu ndue vocabuler boso Jowo  seng sugeh, mangerteni toto boso Jowo  seng  bender, karo iso  nggae aneko werno tataraning boso Jowo kanti  joss. Gae nambahi  kaweroh boso Jowo,  awake dwe bisa moco  sastro Jowo classic, moco kamus boso Jowo, karo nglateh  nggae boso Jowo  eng pecelaton saben dino.
  • Katelu yoiku nglateh menulis kanti rajen. Ogak  onk coro  seng luweh efektif gae ngundhakake kemampuan menulis geguritan  kejobo latihan  seng ora leren.  awake dwe bisa miwiti kanti menulis geguritan  seng  prosojo, tros sithik-sithik ngundhakake kesulitan karo kedalemaneng makno soko geguritan  seng  awake dwe tules.
  • Kaping papat yoiku melu kelompokan  sastro Jowo.  eng kelompokan,  awake dwe bisa  kepethuk karo panggurit  liyo, adu piker, karo oleh masukan gae karyo  awake dwe. Kelompokan  sastro Jowo saiki  ws akeh  seng aktif  eng sosial media, dadi luweh  gampang gae golek karo melu kelompokan  kuimeng.
  • Kaping limo yoiku wani riset. Geguritan gagrag anyar nguwehi kamardikan gae  nyobo aneko werno bentuk karo style.  ojoo wedi  nyobo bab-bab anyar  eng geguritan, koyoto nyampur boso, nggae tipografi  seng unik, utowo ngolah tema2  seng  drung tahu ditangani deneng panggurit liyo. Kanti wani uji-coba,  awake dwe bisa nemokake style karo suoro  awake dwe  dwe  eng jagading geguritan gagrag anyar.

Conto Pendekatan

Gae luweh mangerteni pie geguritan gagrag anyar diproses,  onk sawetoro pendekatan inovatif  seng iso dadi ide.

  • Pendekatan kapisan yoiku  nggae imagisme, yoiku nggae gambar2  seng  cetho karo nyata  eng geguritan tanpo akeh  nggae abstraksi. Misalne, ketimbang menulis “aku sedeh,” panggurit iso menulis gambarane  seng nggambarno roso sedeh kanti coro  seng luweh nyata, koyoto “godong gareng gogrog soko pang, keli  eng kali  seng buthek.”
  • Pendekatan kapindho yoiku  nggae tehnik “enjambement,” yoiku nerusake ukoro soko gotro siji nang gotro sabanjure tanpo mandek. Tehnik iki iso nggae irama  seng aktif karo ogak monoton nok geguritan, sarta iso nggae efek surprise gae pamoco naliko makno ukoro lagi mari  eng gotro sabanjure.
  • Pendekatan katelu yoiku  nggae ironi karo komedi  eng geguritan. Senajan geguritan gelek dianggep minongko bentuk  sastro  seng serius, panggunakake ironi karo komedi iso nggae geguritan luweh narik kawigaten karo iso nyentuh pamoco kanti coro  seng  bedo. Ironi utamane efektif gae geguritan  seng ngrembug topik sosial karo politik.
  • Pendekatan kaping papat yoiku  nggae tehnik intertekstualitas, yoiku ngutip utowo ngrujuk karyo sastro  liyo  eng geguritan. Misalne, panggurit iso ngutip larik soko tembang macapat utowo ngrujuk  cerito pewayangan  eng skema  seng anyar karo ogak terduga. Tehnik iki iso nggae makno  seng berlapis-lapis  eng geguritan karo nggayutake tradisi lawas karo kahanan anyar.

Kanti aneko werno pendekatan inovatif iki, geguritan gagrag anyar nggunakno boso Jowo tetep ndue kapasitas  seng  gedi gae teros ngremboko karo dadi wadah ekspresi  seng mirunggan  eng jagading sastran Nusantoro.

Leo Perdana

Mahasiswa. Blogger. Penulis. Punya beberapa pengalaman mengajar les anak-anak.