
Sebutna Titikane Teks Prosedur Bahasa Jawa
Titikane text prosedur yoiku nggawe ukoro pakon utowo ukoro prentah (misale “irisen”, “godhogen”, “campurna”), nggawe coro seng urut karo runtut soko awitan sampek pungkasane, ndue tujuan seng cetho, nyebutake bahan karo perangkat seng dibutuhake, akeh nggawe tembong kriyo tandang, nggawe tembong katrangan coro karo wektu (misale “sampek rata”, “sajrone sepoloh menit”), nggawe konjungsi temporal (misale “tros”, “bar iku”, “pongkasane”), nggawe boso seng cetho karo ora ambigu, ndue susunan seng gumathok (tujuan, bahan/piranti, langkah-langkah), sarta asipat obyektif karo universal.
Pangertene Text Prosedur
Text prosedur yoiku jinis text seng isine coro utowo tahap seng kudu ditindakake gae nggayuh sawijineng tujuan utowo gae nggae samubarang. Tembong “prosedur” asale soko boso Laten “procedere” seng tegese maju utowo tumindak kanti urut. Mulone, text prosedur biso ditegesi minongko text seng isine toto coro utowo tutorial gae nindakake sawijineng bab kanti urut soko awitan sampek pungkasane.
Text prosedur akeh tenan ditemokno nok urep saben dino. Upamane resep olahan seng nerangno coro nggae panganan, tutorial nggawe perangkat electronic, toto coro nggae kerajinan tangan, coro ndhaptar sekolah, karo aneko werno tutorial lione. Text prosedur wigati tenan mergone biso ngrewangi wong seng drung ngerteni supoyo biso nindakake sawijineng bab kanti betol karo urut.
Nok boso Jowo, text prosedur yo gelek digunakno nok aneko werno skema. Upamane nok pelajarn MULOK boso Jowo, text prosedur digunakno gae nerangno coro nggae panganan tradisionil Jowo, coro nggae kerajinan tangan soko bahan alam, coro nindakake upocoro etika, karo sakpenunggalane. Text prosedur nok boso Jowo ndue titikan utowo ciri” seng mligi seng biso mbedakake karo jinis text lione.
Nggawe Ukoro Pakon utowo Ukoro Prentah
Titikan seng kapisan soko text prosedur yoiku nggawe ukoro pakon utowo ukoro prentah. Ukoro pakon yoiku ukoro seng isine mrentah utowo ngongkon wong liyo supoyo nindakake sawijineng tumindak. Nok text prosedur, ukoro pakon digunakno gae nguwehi petunjuk utowo instruksi marang pamoco supoyo nindakake coro seng ws ditemtokake.
Tulodone ukoro pakon nok text prosedur yoiku “Irisen brambang sampek alos” utowo “Godhogen banyu sampek umob” utowo “Campurna glepung karo gula nok wadhah seng gedi”. Ukoro2 kuimeng isine mrentah pamoco gae nindakake tumindak seng ws ditemtokake. Tanpo ukoro pakon, text prosedur ora biso nguwehi instruksi seng cetho marang pamoco babakan opo seng kudu ditindakake.
Nok boso Jowo, ukoro pakon nok text prosedur biasane nggawe tembong kriyo utowo kata kerjo seng digandheng karo panambang “-na”, “-ake”, utowo “-en”. Upamane “irisen”, “godhogen”, “campurna”, “adukna”, “enterna”, karo sakpenunggalane. Panambang-panambang kuimeng ndudohno nek ukoro kuimeng minongko ukoro pakon seng ditujokake marang pamoco.
Kajobo kui, ukoro pakon nok text prosedur yo biso nggawe tembung” awitan misale “coba”, “monggo”, “mangga”, karo sakpenunggalane. Upamane “Coba adukna adonan kuimeng sampek rata” utowo “Mangga dipon potong tipis-tipis bumbone”. Tembung” kuimeng nggae ukoro pakon dadi luweh alos karo santun.
Nggawe Coro seng Urut karo Runtut
Titikan seng kapindho soko text prosedur yoiku nggawe coro seng urut karo runtut. Saben cara nok text prosedur kudu diatur kanti urut soko cara seng kapisan sampek cara seng pungkasane. Urutan iki ora kenek di wolak walek mergone saben langkah ndue sesambungan karo langkah sakdoronge karo langkah sabanjure.
Upamane nok resep olahan, langkah seng kapisan biasane nyiapno bahan, tros dilanjutake karo ngolah bahan kuimeng, tros mateng panganan kuimeng, karo pongkasane nyajikake panganan kuimeng. Nek urutan kuimeng di wolak walek, upamane nyajikake dipik lagi ngolah, mesti asile ora biso dadi kanti betol.
Gae ndudohno urutan cara, text prosedur biasane nggawe tembung” pemberi tanda urutan misale “kapisan”, “kapindho”, “katelu”, “kaping papat”, “sabanjure”, “tros”, “bar iku”, “pongkasane”, karo sakpenunggalane. Tembung” kuimeng ngrewangi pamoco gae mangerteni urutan cara seng kudu ditindakake.
Upamane nok text prosedur coro nggae tempe gembus goreng, beberapa langkahe yoiku ngene. Kapisan, siapna tempe gembus, glepung, bumbu, karo lengo goreng. Kapindho, irisen tempe gembus kanti ukuran seng podo. Katelu, gae adonan tepung kanti nyampur glepung, banyu, karo bumbu. Kaping papat, celupna tempe gembus nok adonan tepung. Kaping limo, goreng tempe gembus nok lengo seng ws panas sampek mateng karo wernane kuneng emas. Urutan kuimeng kudu ditindakake kanti runtut supoyo asile biso apek.
Ndue Tujuan seng cetho
Titikan seng katelu soko text prosedur yoiku ndue tujuan seng cetho. Saben text prosedur mesti ndue tujuan seng kpengen digayuh. Tujuan kuimeng biasane kuimeng nok judul utowo nok bagean awitan text prosedur. Tujuan iki dadi alesan genyo coro kuimeng kudu ditindakake karo dadi acuan gae nentokno kasil soko proses seng ditindakake.
Upamane text prosedur kanti judul “Coro Nggae Jadah Tempe” ndue tujuan seng cetho yoiku gae nggae jadah tempe. Kbeh cara seng ditules nok text prosedur kuimeng diarahake gae nggayuh tujuan kuimeng yoiku ngasilake jadah tempe seng sedep karo betol. Nek ono cara seng ora ono hubungane karo tujuan kuimeng, cara kuimeng ora penting ditules nok text prosedur.
Tujuan text prosedur biso aneko werno gumantung soko jinis text prosedure. Ono text prosedur seng tujuane gae nggae samubarang misale nggae panganan, nggae kerajinan tangan, utowo nggae produk lione. Ono yo text prosedur seng tujuane gae nindakake sawijineng kagiyatan misale coro ndhaptar sekolah, coro ngirim layang, utowo coro nggae akun jejaring sosial. Ono yo text prosedur seng tujuane gae ndandani samubarang misale coro ndandani ban bocor, coro ndandani keran seng bocor, utowo coro ndandani komputere seng bejat.
Nggawe Bahan karo Piranti
Titikan seng kaping papat soko text prosedur yoiku biasane nyebutake bahan karo perangkat seng dibutuhake. Sakdoronge miwiti coro, text prosedur biasane nyebutake dipik bahan karo bekakas seng kudu disiapake. Babakan iki wigati supoyo pamoco biso nyiapno kbeh seng dibutuhake sakdoronge miwiti proses.
Nok resep olahan upamane, bahan seng dibutuhake misale beras, gula, uyah, lengo, bumbu-bumbu, sayur-mayur, karo sakpenunggalane kudu disebutake kanti cetho klebu takerane utowo ukurane. Bekakas seng dibutuhake misale wajan, dandang, panci, peso, talenan, karo sakpenunggalane yo kudu disebutake supoyo pamoco biso nyiapno sakdoronge miwiti masak.
Nok text prosedur coro nggae kerajinan tangan, bahan seng dibutuhake misale kertas, gunting, lem, benang, kain, karo sakpenunggalane kudu disebutake kanti cetho. Bekakas seng dibutuhake misale gunting, cutter, penggaris, jarum, karo sakpenunggalane yo kudu disebutake. Tanpo inpormasi babakan bahan karo piranti, pamoco bakal kangelan gae nindakake coro seng ditules nok text prosedur.
Nangeng, ora kbeh text prosedur nyebutake bahan karo piranti. Text prosedur seng isine coro nindakake sawijineng kagiyatan misale coro ndhaptar sekolah utowo coro nggae akun e-mail ora mbutuhno bahan karo perangkat seng pribadi. Mulone, nyebutake bahan karo perangkat dadi titikan seng umum nangeng ora mutlak gae kbeh jinis text prosedur.
Nggawe Tembong Kriyo utowo Kata Kerjo Tandang
Titikan seng kaping limo soko text prosedur yoiku akeh nggawe tembong kriyo utowo kata kerjo tandang. Tembong kriyo tandang yoiku tembong seng ndudohno tumindak utowo kagiyatan seng kudu ditindakake. Nok text prosedur, tembong kriyo tandang digunakno gae nguwehi petunjuk marang pamoco babakan tumindak opo seng kudu ditindakake nok saben cara.
Tulodo tembong kriyo tandang seng gelek digunakno nok text prosedur yoiku “ngirisi” seng tegese ngiris utowo motong, “nggodho” seng tegese nggodho utowo rebus, “nggoreng” seng tegese nggoreng, “nyadhiyakake” seng tegese nyiapno, “ngaduk” seng tegese ngaduk utowo nyampur, “menulis” seng tegese menulis, “mbukak” seng tegese mbukak, “nutup” seng tegese nutup, karo sakpenunggalane.
Tembong kriyo tandang iki wigati tenan nok text prosedur mergone dadi pokok soko saben cara seng ditules. Tanpo tembong kriyo tandang, pamoco ora biso mangerteni tumindak opo seng kudu ditindakake. Upamane ukoro “bawang abang loro siung” tanpo tembong kriyo tandang ora cetho opo seng kudu ditindakake karo bawang abang kuimeng. Nangeng nek ditules “irisen bawang abang loro siung sampek alos” kanti tembong kriyo tandang “irisen”, pamoco biso mangerteni nek bawang abang kudu dibelah sampek alos.
Nggawe Tembong Katrangan Coro karo Wektu
Titikan seng kaping enem soko text prosedur yoiku nggawe tembong katrangan coro karo wektu. Tembong katrangan coro nerangno kepiye coro nindakake sawijineng tumindak, dene tembong katrangan wektu nerangno kapan utowo suwene sawijineng tumindak kudu ditindakake.
Tulodo tembong katrangan coro nok text prosedur yoiku “kanti alon2”, “sampek rata”, “sampek alos”, “kanti permati”, “tipis-tipis”, “sithik-sithik”, karo sakpenunggalane. Tembung” kuimeng nerangno coro nindakake tumindak seng disebutake nok saben cara. Upamane “adukna adonan kanti alon2 sampek rata” seng nerangno nek adonan kudu diaduk-aduk kanti coro alon2 karo sampek rata.
Tulodo tembong katrangan wektu nok text prosedur yoiku “sajrone sepoloh menit”, “sampek umob”, “sawetoro jam”, “saben dino”, “sakdurunge mateng”, karo sakpenunggalane. Tembung” kuimeng nerangno wektu utowo tempo seng dibutuhake gae nindakake sawijineng cara. Upamane “godhogen sajrone sepoloh menit sampek mateng” seng nerangno nek proses nggodho mbutuhno wektu sepoloh menit utowo sampek mateng.
Tembong katrangan coro karo wektu iki wigati tenan gae nggae petunjuk nok text prosedur dadi luweh cetho karo penak dimangerteni. Tanpo tembong katrangan iki, pamoco biso bingong babakan kepiye karo suwene kudu nindakake sawijineng cara.
Nggawe Konjungsi Temporal utowo Tembong Sambung Wektu
Titikan seng kaping pitu soko text prosedur yoiku nggawe konjungsi temporal utowo tembong kait seng ndudohno urutan wektu. Konjungsi temporal digunakno gae nyambungake cara siji karo cara lione supoyo jalure dadi runtut karo cetho.
Tulodo konjungsi temporal seng gelek digunakno nok text prosedur boso Jowo yoiku “tros” seng tegese lalu, “bar iku” seng tegese selanjutnya, “sakdoronge” seng tegese sebelum, “naliko” seng tegese saat, “nek ws” seng tegese jika sudah, “sakdurunge” seng tegese sebelumnya, “sak teruse” seng tegese sakteruse, karo “pongkasane” seng tegese akhire.
Konjungsi temporal iki ngrewangi pamoco gae mangerteni sesambungan antorone langkah siji karo langkah lione. Upamane “Godhogen banyu sampek umob, tros lebokna mie nok panci kuimeng” seng ndudohno nek cara nglebokake mie kudu ditindakake bar banyu ws umob. Tanpo konjungsi temporal “tros”, pamoco biso bingong babakan urutan langkahe.
Konjungsi temporal yo biso digunakno gae ndudohno nek rong langkah kudu ditindakake bareng2. Upamane “Naliko nggoreng tempe, siapna sambel gae lawuhe” seng ndudohno nek proses nyiapno sambel biso ditindakake bareng2 karo proses nggoreng tempe.
Nggawe Boso seng cetho karo ora Ambigu
Titikan seng kaping wolu soko text prosedur yoiku nggawe boso seng cetho, lugas, karo ora enigmatis. Boso seng digunakno nok text prosedur kudu penak dimangerteni deneng pamoco supoyo ora ono salah tafsiran utowo salah pangerten. Saben ukoro kudu ndue mokno seng cetho karo ora biso ditegesi kanti coro seng bedo2.
Upamane ukoro “Lebokna gula sacukupe” kurang cetho mergone tembong “sacukupe” biso ditegesi bedo2 deneng saben wong. Luweh becik nek ditules “Lebokna gula rong sendok makan” seng luweh cetho karo ora biso ditegesi kanti coro seng bedho. Text prosedur seng apek kudu nggawe ukuran utowo ukuran seng jelas supoyo asile biso konstan.
Boso seng cetho yo ateges nggawe tembung” seng umum karo penak dimangerteni deneng pamoco. Nek ono tembung” seng pribadi utowo tekhnis, kudune diwenehi katrangan utowo panjelasan supoyo pamoco seng drung ngerteni biso mangerteni. Upamane nok text prosedur coro nggae batik, nek ono tembong “nglorot” seng mungkin ora dimangerteni deneng kbeh wong, kudune diwenehi katrangan nek “nglorot” tegese mbusak lilin kanti coro digodhog nok banyu panas.
Ndue Struktur seng Gumathok
Titikan seng kaping songo soko text prosedur yoiku ndue susunan seng gumathok. Struktur text prosedur dumadi soko telung bagean khusus yoiku tujuan, bahan karo perangkat, sarta coro. Telung bagean iki dadi rangka dhasar soko text prosedur seng kudu ono supoyo text prosedur biso dadi komplet karo informasional.
Bagean tujuan isine nerangno opo seng bakal digayuh utowo diasilake soko proses seng bakal ditindakake. Tujuan biasane kuimeng nok judul utowo nok paragraf awitan soko text prosedur. Bagean bahan karo perangkat isine nyebutake kbeh bahan karo perangkat seng dibutuhake gae nindakake proses kuimeng. Bagean coro isine nerangno tingkatan-tingkatan seng kudu ditindakake kanti urut gae nggayuh tujuan seng ws ditemtokake.
Susunan seng gumathok iki nggae text prosedur penak diwoco karo dimangerteni deneng pamoco. Pamoco biso segera mangerteni opo seng arep digae utowo ditindakake soko bagean tujuan, biso nyiapno kbeh seng dibutuhake soko bagean bahan karo perangkat, karo biso nindakake proses kanti urut soko bagean coro.
Asipat Obyektif karo Universal
Titikan seng pungkasane soko text prosedur yoiku asipat obyektif karo universal. Obyektif tegese text prosedur ditules adhedhasar kenyataan karo kasunyatan, dudu adhedhasar pendapat utowo pemikiran personal. Universal tegese text prosedur biso ditindakake deneng sopo ae seng moco karo ngetutake langkah-langkahe kanti betol, ora mok biso ditindakake deneng wong tartamtu.
Text prosedur seng apek kudu biso ngasilake asil seng podo nek ditindakake deneng wong seng bedo2. Upamane resep olahan seng ditules kanti betol kudu biso ngasilake panganan kanti roso seng meh podo nek ditindakake deneng sopo ae seng ngetutake langkah-langkahe kanti betol. Babakan iki seng nggae text prosedur bedho karo text naratif utowo text preskriptif seng biso asipat subyektif.
Asipat obyektif karo universal iki yo ateges text prosedur ora nguwehi area gae interpretasi seng bedo2. Saben cara kudu cetho karo jelas supoyo ora ono salah pangerten. Nek ono cara seng biso ditegesi kanti coro seng bedho, panulis kudu nambahi katrangan utowo panjelasan supoyo pamoco biso mangerteni kanti betol opo seng kudu ditindakake.



