Tembung Saroja Yaiku lan Tuladhane

Boso Jowo minongko salah sawijining boso sing sugeh nok babakan toto boso karo kosakata. Salah sawijining kasugihan kui mau yoiku anane tembong saroja. Tembong saroja gelek ditemokno nok pecelaton saben dinane, nok tembang-tembang Jowo, nok sostro, karo ugo nok pidhato utowo sesorah. Nangeng, ogak kbeh wong Jowo mangerteni kanti ceto opo sejatine tembong saroja kui karo pie coro nggawe kanti mantep. Nok tulisan iki, bakal diandharake kanti jangkep babakan tembong saroja, wiwet soko tegese, titikane, tuladhane, sampek paedahe kanggo urep saben dino.

Pangertene

Tembong saroja yoiku tembong loro utowo luweh sing dirangkep utowo digandeng dadi siji, sing ndue teges podo utowo meh podo (persamaan kata/sinonim).

Tembong2 kui mau nek didadekno siji ogak ngowahi teges, nangeng malahan nguatake utowo nambahi kaendahane ukoro. Tembong “saroja” kui dewe asale soko boso Sansekerta sing tegese kembang terate, minongko pralambang kaendahan karo kasucian. Mulone, tembong saroja kui iso diarani minongko rerenggan boso sing nggae ukoro dadi luweh endah karo mantep.

Tulodo sing penak dingerteni yoiku tembong “sanak kadhang”. Tembong “sanak” karo “kadhang” kui podopodo ndue teges sedulor. Nek didadekno siji dadi “sanak kadhang”, tegese tetep sedulor, nangeng swasanane dadi luweh mantep karo luweh endah ketimbang mok ngucapake “sanak” utowo “kadhang” ae.

Titikan utowo Ciri-cirine

Tembong saroja ndue titikan sing mbedakake karo jinis tembong liyane nok boso Jowo. Titikan kui mau wigati tenan supoyo ogak kliru mbedakake tembong saroja karo tembong camboran utowo tembong rangkep.

Sing kapisan, tembong saroja dumadi soko rong tembong utowo luweh sing ndue teges podo utowo meh podo. Iki minongko persyaratan khusus sing kudu onok. Nek rong tembong sing didadekno siji ndue teges bedho, mulone kui dudu tembong saroja nangeng iso dadi tembong camboran.

Sing kapindho, tembong2 sing ngandhut tembong saroja ogak iso dipisahake. Nek dipisahake, tegese ogak owah, nangeng kaendahan karo kakuwatan basane sudo. Misalne, tembong “mukti wibowo” nek dipisahake dadi “mukti” karo “wibowo”, saben tembong isek ndue teges dhewe-dhewe, nangeng nek didadekno siji dadi siji, rosone luweh mantep karo mulyo.

Sing katelu, tembong saroja ndue kanggone gae nguatake teges karo nambahi kaendahan ukoro. Ogak mok gae komunikasi biasa, nangeng ugo gae nggayuh roso boso sing luweh dhuwur karo luweh alos.

Tuladha nok Boso Jowo

Supoyo luweh ceto, nok ngisor iki bakal diandharake sawetoro tulodo tembong saroja sing gelek digunakno nok boso Jowo saben dino.

• Tembong “andap asor” dumadi soko tembong “andap” sing tegese endhek karo “asor” sing ugo tegese endhek utowo rendah. Nek didadekno siji dadi “andap asor”, tegese yoiku lelaku sing ogak gumedhe, tansah ngesorake awake dewe. Tembong iki gelek digunakno gae nggambarno sipat wong sing ogak kemenyek.

• Tembong “japa mantra” dumadi soko tembong “japa” karo “mantra” sing podopodo tegese donga utowo rapalan. Tembong iki gelek digunakno nok kerangka religius utowo kejawen gae nggambarno rapalan-rapalan sing ndue daya linuwih.

• Tembong “suko relo” dumadi soko tembong “suko” karo “relo” sing podopodo tegese sueneng utowo bungah. Nek didadekno siji, tegese tetep sueneng utowo bungah, nangeng rosone luweh jeru karo luweh mantep.

• Tembong “toto kromo” dumadi soko tembong “toto” sing tegese atoran karo “kromo” sing tegese sopan-santon utowo atoran. Nek didadekno siji dadi “toto kromo”, tegese yoiku atoran sopan-santon sing kudu diugemi nok bebrayan agung.

• Tembong “bolo koswa” dumadi soko tembong “bolo” karo “koswa” sing podopodo tegese prajurit utowo tentara. Tembong iki gelek ditemokno nok crito pewayangan karo sostro Jowo classic.

• Tembong “bongso negoro” dumadi soko tembong “bongso” karo “negoro” sing podopodo gegayutan karo tlatah utowo daerah paprentahan. Tembong iki gelek digunakno nok pidhato karo sesorah.

• Tembong “solah bowo” dumadi soko tembong “solah” karo “bowo” sing podopodo tegese tumindak utowo patrap. Tembong iki digunakno gae nggambarno kelakuan lakune wong nok saben dinane.

• Tembong “mempuni sembodo” dumadi soko tembong “mempuni” karo “sembodo” sing podopodo tegese iso utowo sanggup. Tembong iki digunakno gae nggambarno wong sing ndue kekuatan sing jangkep nok sawijining babakan.

• Tembong “gilig tekat” dumadi soko tembong “gilig” karo “tekat” sing podopodo gegayutan karo kekarepan sing wes mantep. Tembong iki nggambarno putosan sing wes ogak iso diowahi maneh.

• Tembong “edi peni” dumadi soko tembong “edi” karo “peni” sing podopodo tegese endah utowo apek tenan. Tembong iki digunakno gae nggambarno samubarang sing endah tenan, koyoto panorama, karyo seni, utowo liya-liyane.

Bedane Tembong Saroja karo Tembong Camboran karo Tembong Rangkep

Akeh wong sing isek bingong mbedakake tembong saroja karo tembong camboran karo tembong rangkep. Mulone, perlu diandharake bedane kanti ceto.

Tembong camboran yoiku tembong loro sing didadekno siji dadi siji karo nuwuhake teges anyar sing bedho karo teges saben tembunge. Tuladhane yoiku “semar mendem” sing tegese tipeing panganan, dudu Semar sing mendem. Dene tembong saroja, tegese tembong sing didadekno siji tetep podo karo teges saben tembunge, mok luweh kuwat karo luweh endah.

Tembong rangkep yoiku tembong sing dibaleni utowo diowahi wujude. Tuladhane yoiku “mlaku-mlaku”, “gedhe-gedhe”, karo sapanunggalane. Tembong rangkep iki ogak kudu ndue teges podo, nangeng mok dibaleni gae nuwuhake teges tartamtu koyoto akeh, bola-bali, utowo sesawangan. Bedho karo tembong saroja sing dumadi soko rong tembong sing bedho nangeng persamaan kata.

Paedahe nok Boso Jowo

Tembong saroja ndue paedah sing gedhe kanggo boso karo budoyo Jowo. Paedah-paedah kui mau iso dirasakno nok pirang-pirang babakan.

• Sing kapisan, tembong saroja nambahi kaendahane boso. Boso Jowo sing wes endah dadi soyo endah kanti anane tembong saroja. Ukoro2 sing nggawe tembong saroja perlu keroso luweh alos, luweh mantep, karo luweh nges.

• Sing kapindho, tembong saroja nguatake teges. Kanti nggawe rong tembong sing ndue teges podo, teges sing dikarepake dadi luweh kuwat karo luweh ceto. Misalne, nek mok omong “mukti” ae, isek keroso biasa. Nangeng nek omong “mukti wibowo”, keroso luweh agung karo luweh mulyo.

• Sing katelu, tembong saroja nglestarekno boso karo budoyo Jowo. Kanti nyinaoni karo nggawe tembong saroja, generasi enom iso ngerteni karo ngajeni kaendahane boso Jowo. Iki wigati tenan nok zaman saiki sing akeh wong enom wes ogak pati mangerteni boso Jowo sing alos karo endah.

• Sing kaping papat, tembong saroja ndue piguna nok jagat sostro karo seni. Nok tembang macapat, geguritan, karo sostro Jowo liyane, tembong saroja gelek digunakno gae njangkepi guru wilangan karo guru lagu, ugo gae nuwuhake roso estetis sing dhuwur.

Zaman Moderen

Nok zaman moderen iki, tembong saroja isek tetep berkaitan karo digunakno, senajan ogak sepira akeh koyok zaman bien. Nok pidhato resmi, upacara tradisi, karo kegiyatan budoyo, tembong saroja isek gelek keprungu. Misalne, nok acara mantenan Jowo, juru paes utowo pranatacara gelek nggawe tembong saroja gae nambahi kawibawan karo kaendahane sesorah.

Nok medhia sosial karo komunikasi digital, tembong saroja ugo isek iso ditemokno, senajan wes campur karo boso Indonesia karo boso asing. Sawetoro tukang nggawe konten boso Jowo malahan nggawe tembong saroja gae nggae konten sing unik karo narik kawigaten.

Nangeng, rintangan sing diadhepi yoiku akeh generasi enom sing ogak mangerteni maneh teges karo coro nggawe tembong saroja kanti betol. Mulone, pendidikan boso Jowo nok sekolah karo nok kluargo ndue peranan sing wigati tenan gae nglestarekno tembong saroja iki.

Coro Nyinaoni

Gae seng kepengin nyinaoni tembong saroja, onok sawetoro coro sing iso ditindakake. Sing kapisan yoiku moco buku2 boso Jowo, utamane buku sostro Jowo classic sing akeh nggawe tembong saroja. Sing kapindho yoiku ngrungokno pidhato utowo sesorah nok kegiyatan tradisi Jowo. Sing katelu yoiku latihan nules karo nggawe tembong saroja nok pecelaton saben dino. Sing kaping papat yoiku takok marang wong tuo utowo guru boso Jowo sing luweh ngerteni babakan tembong saroja.

Kanti coro2 kui mau, saben wong iso nyinaoni karo mangerteni tembong saroja kanti luweh penak. Sing wigati yoiku tansah ndue kekarepan gae nyinaoni karo nglestarekno boso Jowo sing endah iki.

Tembong saroja minongko salah sawijining kasugihan boso Jowo sing kudu dilestarekake. Tembong saroja yoiku tembong loro utowo luweh sing ndue teges podo utowo meh podo, sing dirangkep dadi siji gae nguatake teges karo nambahi kaendahane ukoro. Kanti mangerteni karo nggawe tembong saroja, kito dapat jogo karo nglestarekno kaendahane boso Jowo gae generasi sabanjure. Mulone, ayok podo sinau karo nggawe tembong saroja nok urep saben dino, supoyo boso Jowo sing endah iki ogak mati karo tetep lestari nok satengahing zaman sing soyo moderen.